- Dettagli
- Scritto da Anna Maria Di Leo
- Categoria: Versioni di Cicerone
- Visite: 4
Et primum M. Catoni vitam ad certam rationis normam derigenti et diligentissime perpendenti momenta officiorum omnium de officio meo respondebo. Negat fuisse rectum Cato me et consulem et legis ambitus latorem et tam severe gesto consulatu causam L. Murenae attingere. Cuius reprehensio me vehementer movet, non solum ut vobis, iudices, quibus maxime debeo, verum etiam ut ipsi Catoni, gravissimo atque integerrimo viro, rationem facti mei probem. A quo tandem, M. Cato, est aequius consulem defendi quam a consule? Quis mihi in re publica potest aut debet esse coniunctior quam is cui res publica a me iam traditur sustinenda magnis meis laboribus et periculis sustentata?
Per primo a Marco Catone che rigidamente ha informato la propria vita alle norme della ragione ed è scrupoloso saggiare di tutti i doveri, risponderò sul dovere a cui io adempio. Egli contesta che a me, console, e autore della legge sui brogli elettorali e reggitore austero del consolato, fosse legito assumere la difesa di Lucio Murena. Questa sua censura fortemente mi spinge a dare ragione del mio operato a voi nn solo, o giudici, ai quali soprattutto io lo debbo, ma a Catone stesso, uomo di somma autorità e di vierttù. Da chi mai o Catone può essere più giustamente difeso un console se non da un console? Chi può chi deve essere nella repubblica più caro al mio cuore di costui al quale io la consegno tenuta viva da me con duro travaglio e rischio, perché a sua volta tale la conservi?
- Dettagli
- Scritto da Anna Maria Di Leo
- Categoria: Versioni di Cicerone
- Visite: 4
De magnitudine belli Cicerone Quoniam de genere belli dixi, nunc de magnitudine pauca dicam. Potest enim hoc dici: belli genus esse ita necessarium ut sit gerendum, non esse ita magnum ut sit pertimescendum. In quo maxime laborandum est ne forte ea vobis quae diligentissime providenda sunt contemnenda esse videantur. Atque ut omnes intellegant me L. Lucullo tantum impertire laudis quantum forti viro et sapienti homini et magno imperatori debeatur, dico eius adventu maximas Mithridatis copias omnibus rebus ornatas atque instructas fuisse, urbemque Asiae clarissimam nobisque amicissimam, Cyzicenorum, obsessam esse ab ipso rege maxima multitudine et oppugnatam vehementissime; quam L. Lucullus virtute, adsiduitate, consilio, summis obsidionis periculis liberavit; ab eodem imperatore classem magnam et ornatam, quae ducibus Sertorianis ad Italiam studio atque odio inflammata raperetur, superatam esse atque depressam; magnas hostium praeterea copias multis proeliis esse deletas, patefactumque nostris legionibus esse Pontum, qui antea populo Romano ex omni aditu clausus fuisset; Sinopen atque Amisum, quibus in oppidis erant domicilia regis omnibus rebus ornata ac referta, ceterasque urbes Ponti et Cappadociae permultas uno aditu adventuque esse captas; regem, spoliatum regno patrio atque avito, ad alios se reges atque ad alias gentis supplicem contulisse - atque haec omnia salvis populi Romani sociis atque integris vectigalibus esse gesta. Satis opinor hoc esse laudis, atque ita, Quirites, ut hoc vos intellegatis: a nullo istorum qui huic obtrectant legi atque causae L. Lucullum similiter ex hoc loco esse laudatum. Requiretur fortasse nunc quem ad modum, cum haec ita sint, reliquum possit magnum esse bellum? Cognoscite, Quirites! Non enim hoc sine causa quaeri videtur, Primum ex suo regni sic Mithridates profugit ut ex eodem Ponto Medea illa quondam profugisse dicitur - quam praedicant in fuga gratris sui membra in iis locis qua se parens persequeretur dissipavisse, ut eorum collectio dispersa maerorque patrius celeritatem persequendi retardaret! Sic Mithridates fugiens maximam vim auri atque argenti pulcherrimarumque rerum omnium quas et a maioribus acceperat et ipse bello superiore ex tota Asia direptas in suum regnum congesserat, in Ponto omnem reliquit. Haec dum nostri colligunt omnia diligentius, rex ipse e manibus effugit. Ita illum in persequendi studio maeror, hos laetitia tardavit! Hunc in illo timore et fuga Tigranes, rex Armenius, excepit diffidentemque rebus suis confirmavit et afflictum erexit perditumque recreavit. Cuius in regnum posteaquam L. Lucullus cum exercitu venit, plures etiam gentes contra imperatorem nostrum concitatae sunt. Erat enim metus iniectus iis nationibus quas numquam populus Romanus neque lacessendas bello neque temptandas putavit; erat etiam alia gravis atque vehemens opinio quae per animos gentium barbararum pervaserat: fani locupletissimi et religiosissimi diripiendi causa in eas oras nostrum esse exercitum adductum! Ita nationes multae atque magnae novo quodam terrore ac metu concitabantur. Noster autem exercitus, tametsi urbem ex Tigranis regno ceperat et proeliis usus erat secundis, tamen nimia longiquitate locorum ac desiderio suorum commovebatur. Hic iam plura non dicam. Fuit enim illud extremum ut ex iis locis a militibus nostris reditus magis maturus quam progressio longior quaereretur! Mithridates autem et suam manum iam confirmarat et magnis adventiciis auxiliis multorum regum et nationum iuvabatur. Nam hoc fere sic fieri solere accepimus, ut regum afflictae fortunae facile multorum opes alliciant ad misericordiam, maximeque eorum qui aut reges sunt aut vivunt in regno, ut iis nomen regale magnum et sanctum esse videatur. Itaque tantum victus efficere potuit quantum incolumis numquam est ausus optare! Nam cum se in regnum suum recepisset, non fuit eo contentus quod ei praeter spem acciderat, ut illam, postquam pulsus erat, terram umquam attingeret, sed in exercitum nostrum clarum atque victorem impetum fecit. Sinite hoc loc, Quirites - sicut poetae solent qui res Romanas scribunt - praeterire me nostram calamitatem, quae tanta fuit ut eam ad aures imperatoris non ex proelio nuntios, sed ex sermone rumor afferret! Hic in illo ipso malo gravissimaque belli offensione L. lucullus, qui tamen aliqua ex parte iis incommodis mederi fortasse potuisset, vestro iussu coactus (quod imperii diuturnitati modum statuendum vetere exemplo putavistis) partem militum qui iam stipendiis confecti erant dimisit, partem M'. Glabrioni tradidit. Multa praetereo consulto; sed ea vos coniectura perspicite: quantum illud bellum factum putetis quod coniugant reges potentissimi, renovent agitatae nationes, suscipiant integrae gentes, novus imperator noster accipiat vetere exercitu pulso!
Quiriti, una importante e pericolosa guerra è portata avanti contro i vostri tributari e alleati da due re potentissimi, Mitridate e Tigrane, uno dei quali lasciato perdere, l'altro provocato ritengono sia stata offerta loro l'occasione per occupare l'Asia. Ogni giorno pervengono lettere dall'Asia a cavalieri romani, persone rispettabilissime: la Bitinia (che è ora una vostra provincia) è totalmente in potere dei nemici; che L. Lucullo, dopo avere compiuto grandi imprese, ha abbandonato quella guerra; colui che gli è succeduto non è sufficientemente preparato a gestire una così grande guerra. Una sola persona è sostenuta e richiesta da tutti gli alleati e i cittadini come comandante per tale guerra, solo questo stesso è temuto dai nemici, nessuno escluso. Vedete quale sia lo stato della questione. Ora valutate cosa si debba farelA me pare che, per prima cosa, si debba parlare della natura della guerra, poi della sua importanza, infine del comandante da scegliere.
- Dettagli
- Scritto da Anna Maria Di Leo
- Categoria: Versioni di Cicerone
- Visite: 4
Serius omnino, patres conscripti, quam tempus rei publicae postulabat, aliquando tamen convocati sumus; quod flagitabam equidem cotidie, quippe cum bellum nefarium contra aras et focos, contra vitam fortunasque nostras ab homine profligato ac perdito non comparar!, sed geri iam viderem. Exspectantur Kalendae lanuariae, quas non exspectat Antonius qui in provinciam D. Bruti, summi et singularis viri, cum exercitu impetum facere conatur; ex qua se instructum et paratum ad ur-bem venturum esse minitatur. Quae est igitur exspectatio aut quae vel minimi dilatio temporis ? Quamquam enim adsunt Kalendae lanuariae, tamen breve tempus longum est imparatis. Dies enim adfert vel bora potius, nisi provisum est, magnas saepe clades; certus autem dies non ut sacrificiis, sic consiliis exspectari solet. Quod si aut Kalendae lanuariae fuissent eo die quo primum ex urbe fugit Antonius, aut eae non essent exspectatae, bellum iam nullum haberemus. Auctoritate enim senatus consensuque populi Romani facile hominis amentis fregissemus audaciam. Quod confido equidem consules designatos, simul ut magistratura inierint, esse facturos; sunt enim optimo animo, summo consilio, singulari concordia. Mea autem festinatio non victoriae solum avida est sed etiam celeritatis
Anche se convocati, o Senatori, assai più tardi1 di quel che esigeva la critica situazione politica, eccoci, tuttavia, finalmente radunati. Non passava giorno ch'io non insistessi per questa convocazione, constatando che un uomo corrotto e sfrenato stava non già progettando ma conducendo una guerra sacrilega contro gli altari e i focolari, contro le vite e i beni nostri. Stiamo qui in attesa del primo gennaio! Antonio invece non lo aspetta; sta tentando, lui, di invadere la provincia governata da quel grande e distinto magistrato che è Decimo Bruto; con la minacciosa intenzione poi, quando si fosse ben rifornito e armato, di piombare su Roma. Che stiamo dunque ad aspettare e a differire, sia pure di poco? Il primo gennaio, d'accordo, è prossimo; ma per chi non ha ancora fatto preparativo alcuno, anche quel poco è un tempo lungo. Un giorno, o addirittura un'ora di ritardo nel provvedere, spesso è causa di grandi disastri. Quando si tratta di decisioni da prendere, non si può stare ad aspettare come per i sacrifici la scadenza fissa. Insomma se il primo gennaio cadeva il giorno stesso in cui Antonio fuggiva oppure se noi non fossimo rimasti qui con le mani in mano ad aspettare il primo gennaio oggi non ci sarebbe la guerra! infatti forti dell'autorità del senato del consenso del popolo romano, noi avremmo già infranta l'audacia di quel pazzo. Comunque, confido che ci riescano i consoli designati, appena prenderanno possesso della carica. Si tratta di magistrati animati dalle migliori intenzioni, pieni di giudizio, concordi fra loro come raramente capita. Un'impazienza mi rode : non solo che si vinca, ma che si faccia presto.
- Dettagli
- Scritto da Anna Maria Di Leo
- Categoria: Versioni di Cicerone
- Visite: 4
Retinete, retinete hominem in civitate, iudices, parcite et conservate, ut sit qui vobiscum res iudicet, qui in senatu sine ulla cupiditate de bello et pace sententiam ferat. Tametsi minus id quidem nobis, minus populo Romano laborandum est, qualis istius in senatu sententia futura sit. Quae enim eius auctoritas erit? quando iste sententiam dicere audebit aut poterit? quando autem homo tantae luxuriae atque desidiae nisi Februario mense aspirabit in curiam? Verum veniat sane, decernat bellum Cretensibus, liberet Byzantinos, regem appellet Ptolomaeum, quae vult Hortensius omnia dicat et sentiat; minus haec ad nos, minus ad vitae nostrae discrimen, minus ad fortunarum nostrarum periculum pertinent. Illud est capitale, illud formidolosum, illud optimo cuique metuendum, quod iste, ex hoc iudicio si aliqua vi se eripuerit, in iudicibus sit necesse est, sententiam de capite civis Romani ferat, sit in eius exercitu signifer qui imperium iudiciorum tenere vult. Hoc populos Romanus recusat, hoc ferre non potest; clamat permittitque vobis ut, si istis hominibus delectemini, si ex eo genere splendorem ordini atque ornamentum curiae constituere velitis, habeatis sane istum vobiscum senatorem, etiam de vobis iudicem, si vultis, habeatis; de se homines, si qui extra istum ordinem sunt, quibus ne reiciendi quidem amplius quam trium iudicum praeclarae leges Corneliae faciunt potestatem, hunc hominem tam crudelem, tam sceleratum, tam nefarium nolunt iudicare

- Dettagli
- Scritto da Anna Maria Di Leo
- Categoria: Versioni di Cicerone
- Visite: 4
Tantus est igitur innatus in nobis cognitionis amor et scientiae, ut nemo dubitare possit quin ad eas res hominum natura nullo emolumento invitata rapiatur. Videmusne ut pueri ne verberibus quidem a contemplandis rebus perquirendisque deterreantur? ut pulsi recurrant? ut aliquid scire se gaudeant? ut id aliis narrare gestiant? ut pompa, ludis atque eius modi spectaculis teneantur ob eamque rem vel famem et sitim perferant? quid vero? qui ingenuis studiis atque artibus delectantur, nonne videmus eos nec valitudinis nec rei familiaris habere rationem omniaque perpeti ipsa cognitione et scientia captos et cum maximis curis et laboribus compensare eam, quam ex discendo capiant, voluptatem? Mihi quidem Homerus aliquid huiuscemodi vidisse videtur in fabula, quam de Sirenum cantibus finxit. Neque enim vocum suavitate videntur aut novitate quadam et varietate cantandi esse solitae ad se revocare eos qui praetervehbantur, sed quia multa se scire profitebantur. Hac re allecti, homines ad earum saxa discendi cupiditate adhaerescebant. Vidit Homerus probari fabulam non posse si cantiunculis tantus vir, qualis Ulixes fuisse fertur, irretitus teneretur. Scientiam pollicebantur quae erat homini, sapientiae cupido, carior patria.
Tanto grande, è innato in noi un desiderio di conoscere e di sperimentare che nessuno potrebbe nutrire dubbi sul fatto che la natura umana è, senza alcun interesse, conquistata a tali cose. Non vediamo forse come i fanciulli, neanche coi rimbrotti, siano distolti dallo scoprire e ad investigare le cose? Come, allontanati, vi ritornino? Come provino piacere ad imparare qualcosa (di nuovo)? Come smanino di riferirlo ad altri? Come assistano rapiti a manifestazioni, giochi e (altri) spettacoli di tal fatta, al punto da sopportare la fame e sete? E dunque coloro che si profondono negli studi filosofici e scientifici, non vediamo che non badano né alla salute né alle occorrenze domestiche e s'adattano a tutto, rapiti dal sapere e dalla scienza in sé stessa e pagano con grandissimi affanni e fatiche quel piacere che traggono dalla conoscenza? Ora, ho l'impressione che Omero abbia voluto intendere un qualcosa di simile con la sua metafora sul canto delle Sirene. Queste, infatti, come si sa, erano solite attirare i navigatori, ma non tanto con la bellezza della loro voce o con l'inusitata melodia del canto, quanto piuttosto con la promessa di svelare grandi segreti; e i navigatori, spinti dal desiderio di conoscere, andavano a schiantarsi sui loro scogli.