Cum mores honesti essent, Romani agriculturam aestimaverunt atque amaverunt. Itaque frumentum, far, vitem, oleam coluerunt tantum ut triticum, vinum et oleum etiam in multas re nes exportaverint. Nobiles quoque cives antiquis temporibus in agris vitam laeti agebant, cum humum ararent vel cum agros sererent, nec hoc turpe putabatur. Senatus saepe viros ex agris cavit ut civitatem regerent exercitibusque imperarent. Quondam, cum hostes Romam pervenissent, consules Cincinnatum, virum frugi ac belli peritum, ab aratro arcessiverunt ut dictator es Cincinnatus, cum patriam liberavisset, mox domum properavit ut iterum inter laeta pascua ventesque segetes placidus viveret. Sed postea Romanis vita agrestis displicuit; agrorum cultum servis mandabant ut Romae, in opulenta urbe, vitam molliter agerent. Morum mutatio Roma multorum malorum causa fuit.

Quando c'erano gli onesti costumi, i Romani apprezzavano e amavano l'agricoltura. Pertanto coltivavano il frumento, il farro, la vite, l'olivo tanto da esportare il grano, il vino e l'olio anche in molte regioni. Anche nei tempi antichi i nobili cittadini trascorrevano la vita felici nei campi, arando il terreno o seminando i campi, e ciò non era considerato una vergogna. Il senato spesso convocò gli uomini dai campi a reggere la città e a comandare sugli eserciti. Un giorno, i nemici essendo giunti a Roma, i consoli fecero venire dall'aratro Cincinnato, uomo esperto di guerra e di raccolto, per essere dittatore. Cincinnato, avendo liberato la patria, poi si affrettò a casa per vivere di nuovo placido tra i lieti pascoli e le bionde messi. Ma poi ai Romani dispiacque la vita agreste; affidavano ai servi la coltivazione dei campi per trascorrere a Roma, nella ricca città, una vita in modo fiacco. Il cambiamento dei costumi fu per i romani causa di molti mali.
(By Maria D. )