principio terra universa cernatur locata in media sede mundi, solida et globosa et undique ipsa in sese nutibus suis conglobata, vestita floribus, herbis, arboribus, frugibus, quorum omnium incredibilis multitudo insatiabili varietate distinguitur. Adde huc fontum gelidas perennitates, liquores perlucidos amnium, riparum vestitus viridissimos, speluncarum concavas altitudines, saxorum asperitates, inpendentium montium altitudines inmensitatesque camporum; adde etiam reconditas auri argentique venas infinitimamque vim marmoris. Quae vero et quam varia genera bestiarum vel cicurum vel ferarum, qui volucrium lapsus atque cantus, qui pecudum pastus, quae vita silvestrium. Quid iam de hominum genere dicam, qui quasi cultores terrae constituti non patiuntur eam nec inmanitate beluarum efferari nec stirpium asperitate vastari, quorumque operibus agri, insulae litoraque collucent distincta tectis et urbibus? Quae si, ut animis, sic oculis videre possemus, nemo cunctam intuens terram de divina ratione dubitaret.
E prima di tutto si guardi l’intera terra, collocata al centro dell’universo solida e a forma di sfera e riunita in se stessa da ogni parte secondo la sua volontà, vestita di fiori, erba, alberi, frutti, e l’incredibile quantità di tutte queste specie si distingue per un’inesauribile varietà. Aggiungi a ciò l’ininterrotto fluire delle gelide fonti, le acque trasparenti dei fiumi, i vestiti verdeggianti delle rive, le profondità concave delle grotte, la durezza dei sassi, l’altitudine dei monti sovrastanti e l’immensità dei campi; aggiungi anche i filoni nascosti d’oro e d’argento e l’infinita varietà delle pietre. Ma quale e quanta è la varietà nel mondo delle bestie siano esse domestiche o selvatiche! Di quali voli e di quali canti sono capaci gli uccelli, quali pascoli si offrono agli armenti, quale vita si agita nelle selve! E cosa dovrei dire, poi, riguardo al genere degli uomini che, posti quasi come amici della terra, non tollerano che quella sia resa selvaggia dalla ferocia delle belve né resa sterile dalla malignità delle male erbe, e grazie al loro lavoro i campi, i litorali e le isole risplendono ornati di tetti e di città. Se noi potessimo vedere tutto ciò con i nostri occhi così come possiamo vederlo con la nostra fantasia, nessuno dubiterebbe della ragione divina